TRUNG TÂM ỨNG DỤNG KHOA HỌC CÔNG NGHỆ TỈNH QUẢNG NGÃI

Sâm Ngọc Linh từ lâu đã được mệnh danh là “quốc bảo” của Việt Nam và là một trong những loài dược liệu quý hiếm hàng đầu thế giới. Các công trình nghiên cứu khoa học cho thấy trong sâm Ngọc Linh có hơn 50 loại saponin – nhóm hoạt chất quý, trong đó nhiều hợp chất chưa từng được tìm thấy ở bất kỳ loại sâm nào khác.

Chính bởi giá trị y học to lớn, sâm Ngọc Linh không chỉ là một cây thuốc quý mà còn được xem là “nguồn nguyên liệu vàng” cho ngành dược phẩm và thực phẩm chức năng tại Việt Nam.

Trước đây, việc phân biệt sâm Ngọc Linh thật và giả chủ yếu dựa vào hình thái bên ngoài. Tuy nhiên, cách làm này tiềm ẩn nhiều nhầm lẫn do sâm Ngọc Linh có hình dạng gần giống với một số loài khác như sâm Lai Châu, sâm Lang Biang hay tam thất hoàng. Muốn xác định chính xác, người dân và doanh nghiệp thường phải gửi mẫu ra Hà Nội hoặc TP. Hồ Chí Minh để phân tích gen. Quá trình này vừa tốn kém chi phí, vừa mất nhiều thời gian, trong khi kết quả chưa thực sự mang lại độ tin cậy cao tuyệt đối trong việc xác định chuẩn gen của sâm Ngọc Linh.

Nhằm khắc phục những hạn chế trên, từ năm 2022 đến năm 2024, Trung tâm Ứng dụng Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Ngãi đã phối hợp với Viện Di truyền Nông nghiệp và Trường Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh triển khai ứng dụng công nghệ chỉ thị phân tử ADN trong việc nhận diện sâm Ngọc Linh.

Chỉ thị phân tử là những đoạn ADN đặc trưng, hoạt động như một “mã vạch sinh học”, giúp xác định chính xác loài sâm Ngọc Linh, kể cả khi hình thái bên ngoài gần như tương đồng với các loài khác.

So với phương pháp giải trình tự gen truyền thống, công nghệ chỉ thị phân tử có nhiều ưu điểm vượt trội:

Nhanh hơn: Rút ngắn thời gian phân tích mẫu.

• Linh hoạt hơn: Có thể sử dụng nhiều loại mẫu khác nhau như lá, thân, rễ, hạt, thậm chí cả sâm đã qua chế biến như sấy khô, ngâm rượu hoặc ngâm mật ong.
• Chính xác hơn: Độ tin cậy cao nhờ đối chiếu với bộ dữ liệu gen chuẩn của sâm Ngọc Linh.
• Chi phí thấp hơn: Phù hợp với người dân và doanh nghiệp trong vùng.

Dựa vào quy trình kiểm định ADN sâm Ngọc Linh đã được chuẩn hóa với mã hiệu QTCLADN01, gồm 6 bước nghiêm ngặt. Công nghệ này được xây dựng dựa trên nền tảng dữ liệu giải trình tự và phân tích hệ gen sâm Ngọc Linh đã được công bố trên ngân hàng gen quốc tế vào năm 2021. Từ đó, các nhà khoa học đã thiết kế hơn 200 chỉ thị phân tử và chọn lọc ra 3 chỉ thị đặc hiệu nhất, dùng riêng cho công tác kiểm định tại Trung tâm.

Cho đến nay, Trung tâm đã tiến hành kiểm định hơn 2.000 mẫu ADN sâm Ngọc Linh cho người dân và doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh. Các kết quả kiểm định minh bạch, rõ ràng đã giúp người trồng sâm, người kinh doanh yên tâm hơn trong hoạt động sản xuất – tiêu thụ.

Nhiều tiểu thương cho biết, việc có thể kiểm định ADN ngay tại địa phương giúp họ tiết kiệm đáng kể thời gian, chi phí đi lại, đồng thời tạo niềm tin lớn đối với khách hàng. Khi mua một sản phẩm có giá trị cao như sâm Ngọc Linh, người tiêu dùng hoàn toàn có quyền yêu cầu kiểm định ADN để đảm bảo mình đang sở hữu đúng loại sâm “quốc bảo”.

Trong bối cảnh thị trường vẫn còn nhiều loại sâm giả, sâm nhái, với ưu điểm nhanh chóng, chính xác và khách quan, sự ra đời của công nghệ chỉ thị phân tử tại Quảng Ngãi được xem là bước tiến quan trọng, góp phần bảo vệ thương hiệu Sâm Ngọc Linh và nâng tầm giá trị dược liệu Việt Nam trên thị trường trong nước và quốc tế.